* ( « وَأُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ » ) * اين جمله نيز دلالت دارد بر آنچه گفتيم ، زيرا رستگارى را بطور انحصار و بنحو استقرار براى يك طايفه اثبات مىكند . * ( « يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْه وَرِضْوانٍ وَجَنَّاتٍ . . . » ) * از ظاهر سياق برمىآيد كه رحمت و رضوان و جنتى كه مىشمارد ، بيان همان رستگارى است كه در آيه قبلى بود ، و در اين آيه بطور تفصيل و به زبان بشارت و نويد آمده است . پس معناى آيه اين مىشود كه : خداى تعالى اين مؤمنين را به رحمتى از خود كه از بزرگى قابل اندازه گيرى نيست و رضوانى مانند آن و بهشتهايى كه در آنها نعمتهاى پايدار هست ، و به هيچ وجه از بين نمىرود ، و خود اينان هم بدون اجل و تعيين مدت جاودانه در آنها خواهند بود بشارت مىدهد . و چون مقام ، مقام تعجب و استبعاد بود كه چطور چنين بشارتى بى سابقه كه در نعمتهاى دنيوى مانندى برايش ديده نشده صورت خواهد گرفت ، لذا براى رفع اين تعجب و استبعاد اضافه كرد : * ( « إِنَّ اللَّه عِنْدَه أَجْرٌ عَظِيمٌ » ) * . و ان شاء اللَّه به زودى در جاى مناسبى بحثى در توضيح معناى رحمت و رضوان خداى تعالى ايراد خواهد شد ، هم چنان كه در گذشته بحثهايى در اين زمينه ذكر شد . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَكُمْ وَإِخْوانَكُمْ أَوْلِياءَ . . . » ) * اين آيه از دوستى كفار نهى مىكند ، هر چند كه كفار پدران و برادران مؤمنين باشند . و سر آن هم روشن است براى اينكه ملاك دوستى نكردن با كفار يك ملاك عمومى است ، و لذا در آيه بعدى غير پدر و برادر را هم مشمول اين حكم كرده است . چيزى كه هست ظاهر آيه مورد بحث نهى از اين دوستى است در صورتى كه پدران و برادران كفر را بر ايمان ترجيح دهند . و اگر از ميان همه خويشاوندان تنها پدران و برادران را اسم برد ، و از زن و فرزند چيزى نگفت ، با اينكه اين دو طائفه و مخصوصا دومى يعنى فرزندان مانند پدران و برادران در نظر پدرهايشان محبوبند ، براى اين است كه دوستى و تولى ، شخص محبوب را وادار مىكند به اينكه در امور دوستدارش مداخله و در بعضى شؤون حياتى او تصرف كند ، و بخاطر همين محذور بوده كه خداوند از دوستى كفار نهى كرده ، و خواسته است كه كفار در امور داخلى مؤمنين مداخله ننموده و بتدريج در دل آنان رخنه نكنند ، و در نتيجه مؤمنين را از قيام عليه آنان باز ندارند . و اما زن و فرزند ، چنين خطرى در باره آن توقع نمىرود ، زيرا معمولا در كار پدران و